Het kasteel te Wijdenes

Eerste dwangburcht tegen de West-Friezen in de 13e eeuw

(Update 18-12-2012)

Fragment uit de Rijmkroniek van Melis Stoke, waarin hij melding maakt van de bouw van het kasteel te Wijdenes.
(Website Instituut voor Nederlandse Geschiedenis,
Folio 29r uit Handschrift B).
Nadat zijn offensief in 1282 tegen de West-Friezen een succes was geworden, liet Floris V zeker vijf dwangburchten bouwen. Waaronder die in Wijdenes. Hiermee wilde de graaf de West-Friezen onder de duim houden en zo zijn overwinning veiligstellen.
Hofdichter en geschiedschrijver van Floris V, Melis Stoke, meldt deze gebeurtenissen in zijn Rijmkroniek van Holland (Stoke, boek IV vs. 477 e.v.):
Na de bouw van het slot te Wijdenes, werden het kasteel in Medemblik en het huis te Nuwendoorn aan de monding van de veenrivier de Rekere. Reeds eerder, zo rond 1272 werden de twee burchten ten noorden van Alkmaar gebouwd: de Nieuwburg en de Middelburg.

Een aanval op een toren wordt met kruisbogen beantwoord. Fragment uit 'Le Roman de Lancelot du Lac et La Mort du Roi Arthur, begin 14e eeuw.
(Parijs, Bibliothèke Nationale).
De bouw van de kastelen ging niet zonder slag of stoot. Dit soort activiteiten van de graaf riep allicht veel weerstand op bij de koppige West-Friezen. Ondanks dat zij verslagen waren, vielen zij nog regelmatig aan. Toch waren de West-Friezen hier niet tegen opgewassen en velen lieten het leven. Deze gebeurtenissen (Stoke, boek IV vs. 489) werden eveneens door Melis Stoke gememoreerd.

Het staat vast dat Floris V op 25 juni 1282 te Wijdenes verbleef. Op die dag vaardigde hij namelijk een oorkonde uit1).

Na de moord op Floris V in 1296, en daartoe aangezet door de bisschop van Utrecht, kwam een groot deel van de bevolking in zijn gebied in opstand, waaronder de West-Friezen.

Toen de West-Friezen na de belegering van het Muiderslot vandaar al plunderend wegtrokken, gingen zij op weg naar het kasteel te Wijdenes. Terwijl de opstandelingen het kasteel belegerden werd deze beheerd door Boudewijn van Naaldwijk. Het slot was niet tegen het geweld opgewassen, maar het lukte Boudewijn om een vrije aftocht te krijgen. Voor hemzelf en zijn familie. Uiteindelijk werd de burcht tot de grond toe verwoest (Stoke, boek V, vs. 610). Hetzelfde lot trof ook het kasteel de Nuwendoorn.
Ook het kasteel in Medemblik werd bestormd, maar de aanval op deze burcht werd uiteindelijk afgeslagen, zodat dit kasteel werd gespaard.

Bestorming van een burcht. Fragment uit een oude gravure.
Bestorming van een burcht. Fragment uit een anonieme gravure (1780).
(Regionaal Archief Alkmaar, PR1001717).
Zowel het slot te Wijdenes als de Nuwendoorn werden verwoest, Echter: er was een verschil. Het kasteel te Wijdenes was zodanig verwoest, dat men van een totale vernietiging kan spreken. Deze vernieting was zo grondig dat er nog steeds geen duidelijkheid bestaat over de plaats waar de burcht heeft gestaan. Het kasteel de Nuwendoorn kon wel weer opnieuw worden opgebouwd. De restanten van de laatste werden in 1948 ontdekt.








Voetnoten:
  1. Het is zeer onwaarschijnlijk dat destijds het kasteel er al stond, gezien de korte periode die restte vanaf Floris' overwinning en het uitvaardigen van de oorkonde. In deze oorkonde beleende hij Willem van Brederode met Papendrecht en andere ambachten. (Lit. 77, J.G. Kruisheer)

Geraadpleegde bronnen en literatuur:

(Lit. 5, J.W. Groesbeek)
(Lit. 22,23,24,25)
(Lit. 77, J.G. Kruisheer)

[Naar boven]         [Kaart][Volgende][Home]
(Onderstaande link breekt aktieve frames!)
[Huidige pagina]