Kasteel de Middelburg in de 16e eeuw.

Verwoesting


Vernietiging van een burcht
Het jaar 1517 was noodlottig: het betekende het einde van de Middelburg en de Nieuwburg. Grote Pier en zijn ongeregelde bende van Friese en Gelderse plunderaars, genaamd de "Zwarte Hoop", plunderden beide kastelen en staken deze vervolgens in brand. Dit had gevolg dat er niets meer van deze machtige kastelen overbleef dan twee ruïnes.

Wat nu te doen met de restanten van de kastelen. Acht jaar lang heeft men hierover gepiekerd, maar uiteindelijk gaf de Rekenkamer opdracht aan de rentmeester van Kennemerland om de Nieuwburg en Middelburg te laten afbreken. De stenen zouden netjes worden afgebikt en verzameld zodat zij nog geld konden opbrengen. Van het bedrag zou 2/3 deel naar Karel V gaan. De arbeiders die de klus zouden klaren zouden de rest krijgen (11 augustus 1525).

Ook in die tijd bestond er een marktwerking: voor deze klus meldde zich niemand, want de opbrengs van 1/3 voor de arbeiders was wel heel erg karig. Toen het aandeel van de arbeiders werd verhoogd, ging Willem Cornelisz. uit Haarlem aan de slag en in mum van tijd waren de kastelen grotendeels afgebroken. De fundering was blijven zitten, maar ook een deel bovengronds. In 1528 kocht de stad Alkmaar deze restanten van de rentmeester en sloper voor 20 pond. Er was wel een voorwaarde aan deze koop verbonden: de overeenkomst werd ontbonden als het niet mogelijk was om de stenen van de fundering er heel uit te krijgen.

Het duurde tot 4 september 1541 tot de burgemeesters van Alkmaar ontdekten dat de fundering uit 'gegoten werk' bestond, zodat de stenen niet los te krijgen waren. En gelukkig maar, daarom zijn de resten van de funderingen in onze tijd weer teruggevonden! De koop werd natuurlijk ongedaan gemaakt.

Het beleg van Alkmaar

Beleg van Alkmaar. Anonieme ets (1573)
Anoniem (1680): Beleg van Alkmaar 1573
(Regionaal Archief Alkmaar, PR 1004104_2)

Toen de Spanjaarden na de val van Haarlem optrokken naar Alkmaar lieten de geuzen onder leiding van Diederik van Sonoy de landerijen in de omgeving van Alkmaar onder water lopen. Alkmaar was ondertussen begonnen met de modernisering van de verdediging. Het beleg van Alkmaar vond plaats in 1573. Toch hielden de Spanjaarden het beleg niet vol en in Alkmaar begon de victorie.

Detailuitvergroting van een kaart van Cornelis Drebbel (1572-1633) uit 1597.
(Regionaal Archief Alkmaar, PR 1005036)

Nogmaals het perceel met de ruïne van de Middelburg op een kaart van L.Pietersz uit 1570 van het Zwinsmeer (Zwijnsmeer) ten noorden van Alkmaar (noord is links). (Klik hier voor een vergroting). Onder ligt een perceel (nr. 1728) met de naam 'De Laeghe Cleyne Hoffweide', hetgeen eveneens een 'hoge' en/of 'grote Hofweide' doet veronderstellen. De rechterafbeelding toont een datail.
Bron: Gemeentearchief Leiden

Vanzelfsprekend speelden de Nieuwburg en de Middelburg al lang geen militaire rol meer. Het fragment hiernaast is een detail van een kaart van Cornelis Drebbel uit 1597. Duidelijk zijn de resten van de Nieuwburg en de Middelburg te herkennen, maar ook de dijk die de huidige Munnikenweg zal gaan vormen. Daaronder weer een sterkere vergroting van de omgeving van de Middelburg. Hierop is de omvang van het kasteel aangegeven, alsmede de loop van de slotgracht.


Geraadpleegde bronnen en literatuur:
(Lit. 5, J.W. Groesbeek)
(Lit. 8, J. Belonje)

[Naar boven]         [Vorige][Kaart][Volgende] [Home]
(Onderstaande link breekt aktieve frames!)
[Huidige pagina]