Kasteel Radboud in 20e

Een tweede omvangrijke restauratie

Nieuwe functies

(Update 12-02-2016)

Aan het einde van de 19e vond er een grondige renovatie van het kasteel plaats. Feitelijk werd het kasteel weer opnieuw opgetrokken, immers het buitenwerk was geheel vernieuwd. Ook werd de zuidwestelijke ronde toren weer vanaf de fundering weer opgebouwd. Na de restauratie werd het kasteel in gebruik genomen door Justitie: tot 1934 was er een kantongerecht gevestigd.

Kasteel Radboud ca. 1930. Met op de voorgrond de oorspronkelijke 17e eeuwse stadswal
Kasteel Radboud ca. 1930. Op de voorgrond is nog de oorspronkelijke 17e eeuwse stadswal te zien.
(Prentbriefkaart: Medemblik, collectie Herman Bos).

Daarna begon de gemeente Medemblik zich te ontfermen over de omgeving van het kasteel. Vanaf 1908 stond pal voor het kasteel de conservenfabriek van Kooy en Trompetter. De ontsierende gebouwen van deze fabriek brandde in 1931 volledig af. In 1936 ging de gemeente Medemblik over tot het aankopen van alle overgebleven ontsierende bouwsels en deze vervolgens te slopen. Zo werd de ruimte om het kasteel weer groter. In het kader van de werkverschaffing tijdens de crisis van de jaren 30, werden veel werkzaamheden rond het gebied van het kasteel uitgevoerd. Zo werden de grachten weer uitgegraven, waardoor het oorspronkelijk grondplan van de burcht weer duidelijk naar voren kwam. Daarbij werd ook weer een deel van de fundering van noordwestelijke toren opgemetsel (zie de afbeelding hierhonder).

De ontsierende gebouwen van de Conservenfabriek Kooy en Trompetter (1908-1931) die pal voor het kasteel waren neergezet. Uit de collectie van www.medenblik.nl.

De fundering van de noordwestelijke toren werd in 1938 opgemetseld.
De fundering van de noordwestelijke toren, die tijdens de restauratiewerkzaamheden rond 1898 eerder was ontdekt, werd in 1938 voor een deel opnieuw opgemetseld.
(Medemblik, collectie J. Struik, Lit.32, J. Struik)

Twee krantenknipsels. Links uit de Schager Courant van 14 april 1937 en rechts uit de Alkmaarse Courant van 24 maart 1938. (Collectie Bernd Ooijevaar)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog had het kasteel een zeer bijzondere taak. In het diepste geheim werd de 'Nachtwacht', het beroemde schilderij van Rembrandt van Rijn, vanuit het Rijksmuseum in Amsterdam naar Medemblik vervoerd. Dit was nodig om het kunstwerk uit handen van de Duitsers te houden. Het schilderij vond in het kasteel een veilig onderkomen. Na de bevrijding in 1945, werd het schilderij weer naar het Rijksmuseum terug gebracht.


Vanaf 1962 tot en met 1966 vond er opnieuw een restauratie plaats, ditmaal onder leiding van de Haagse architect J. Holstein, dhr. Tromp (opzichter) en H. de Lussanet de Sablonière van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. Dit vond zeer grondig plaats en op basis van de laatste wetenschappelijke kennis. De werkzaamheden startten op 2 januari 1963 en duurden ruim drie jaar. Op 5 april 1966 was de oplevering. De kosten waren destijds aanvankelijk begroot op fl.400.000,- , doch nadat het project was afgerond kwam men uiteindelijk op een kostenpost van fl.950.000,- (Lit. 148, C.N Tuender-Nobel)(Lit. 149, C.N Tuender-Nobel).
Veel van de veranderingen tijdens de restauratie in de 19e eeuw vonden geen genade bij de Rijksdienst. Zo werden een aantal op fantasie berustte elementen weggehaald, die bij de restauratie in de 19e eeuw werden aangebracht. De toegangstrap naar de ingang, die loodrecht op de gevel stond, werd vervangen door een trap lángs de gevel. De afmeting van de kantelen, die slechts een decoratieve functie hadden, werd bijgesteld en sommige neogothische elementen werden verwijderd, waaronder het middelste grote spitsboogvenster van de ridderzaal, samen met het ronde venster daarboven.
Aspecten van de bouw sinds de 13e eeuw heeft men geprobeerd tot uiting laten komen. Zo is te zien dat de muren van het oorspronkelijke kasteel mogelijk lager zijn geweest, alhoewel de bewijzen daarvoor erg mager zijn gebleken. Aan de zuidoostgevel zijn nog sporen van de vermeende oude kantelen zichtbaar gemaakt. Ook de verwijderde vensters zijn vervangen door siermetselwerk, die de plaats van de vensters markeren. (Lit. 150, R. Stenvert, et al). Om onduidelijke gronden heeft men de schoorsteen aan de westzijde, waarvan men redelijkerwijs kan aannemen dat deze locatie authentiek was, naar de zuidzijde van de Ridderzaal verplaatst. Eveneens kwam men tot bepaalde ideeën rond de eerste bouwfase van het slot, zoals de relatief dunne en de hiervoor reeds genoemde, mogelijke lage weermuren en de muurbastions, die in een latere fase tot vierkante torens zijn opgehoogd. (Lit. 39, R. Gruben, J. Kamphuis, A. Viersen)

Ondanks de vele mogelijkheden heeft men tijdens de restauratiewerkzaamheden nauwelijks aan archeologisch onderzoek gedaan. De plaatselijke predikant W. Hoogendoorn heeft de moeite genomen om enige opgravingen en onderzoek te doen (1963). De enige bekende rapportage hiervan vond plaats door middel van briefwisselingen tussen kastelenarcheoloog prof. J.G.N. Renaud en de architect J. Holstein van de Rijksgebouwendienst (RGB). Deze brieven zijn bewaard gebleven in de archieven van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) en de Rijksgebouwendienst. (Lit. 190, J. van Leeuwen). Zo werd bij het uitgraven van een trap naar de 'grote kelder', daarbij waarschijnlijk doelend op de kelder onder de Ridderzaal, gestapelde leenplaggen aangetroffen. Aan de zuidzijde van het kasteel ter hoogte van de Ridderzaal, werd een kleine, uit gele stenen opgemetselde deuropening gevonden. Daarnaast vond men nog een afvalput met voornamelijk rood ongeglazuurd en met loodglazuur bedekt aardewerk. (Lit. 157, E. Vink)

Kasteel Raboud, vanuit twee richtingen en op twee tijdsmomenten gezien:
de zuidoostzijde (boven) en noordzijde (onder), zowel voor als na de restauratie van 1965.
Kasteel Radboud ca. 1930. Met op de voorgrond een deel van de oorspronkelijke 17e eeuwse stadswalKasteel Radboud in 2000!
Kasteel Radboud ca. 1930. Met op de voorgrond een deel van de oorspronkelijke 17e eeuwse stadswal.
(Prentbriefkaart)
Idem in het jaar 2000. De kanteling is in middeleeuwse stijl teruggebracht.
(Foto: Ben Dijkhuis)
Kasteel Radboud in de 30-er jaren van de 20ste eeuw.Kasteel Radboud in 2000!
De noordzijde van het kasteel in de 30-er jaren van de vorige eeuw.Idem in het jaar 2000. Opvallend is de uiteindelijke verwijdering van het middelste spitsvormige raam en het ronde venster in de voorgevel.
(Foto: Ben Dijkhuis)

De oorspronkelijk 13e eeuwse kantelen zijn weer in het metselwerk zichtbaar gemaakt!
Alhoewel het bewijs daarvoor erg zwak is, heeft men tijdens de laatste restauratie de vermeende positie van de oorspronkelijke 13e-eeuwse kantelen en schietgaten, in het metselwerk zichtbaar proberen te maken. Op deze foto is dit nog eens met de witte punten geaccentueerd
(Foto: Ben Dijkhuis)
Kanonskogel die tijdens baggerwerkzaamheden uit de slotgracht is opgevist. Het is aannemelijk dat deze uit de tijd dateert toen het kasteel nog een militaire functie had. Het laatste wapenfeit was in 1588.
(Foto: Bernd Ooijevaar)

Vanaf het einde van de 19e eeuw toen het kasteel in gebruik werd genomen door het kantongerecht, is het kasteel zelfs een eeuw lang bewoond geweest. Aanvankelijk door degene, die de rechtbank beheerde en zijn gezin, en kort na de verhuizing van de rechtbank in 1934, door de familie Bakker. Deze bewoning duurde tot 1962, voor het begin van de tweede grote restauratie van het kasteel. Na deze restauratie hebben Henk en Ina de Beer in het kasteel gewoond. Daarna gedurende zeven jaar werd de burcht bewoond door Chris Geusebroek, totdat de vrijwilligers van het kasteel in (2006?), de ruimte gingen beheren.
(Zie het artikel van Marijan Bakker: Bewoning van kasteel Radboud in de 20e eeuw)

Na de restauratie heeft het kasteel, naast een bezienswaardige, ook een culturele functie gekregen. In 1989, ruim 55 jaar na de opheffing van het kantongerecht, eind 1933, is men overgegaan tot een reconstructie in de vorm van een museale herinrichting in de toenmalige Wapenzaal (nu: Blauwe Kamer). Sinds de 90-er jaren wordt de ridderzaal gebruikt als trouwzaal. De kelder werd ingericht als taveerne voor bezoekers.

Krantenartikel uit 1989. Uit de collectie van www.medenblik.nl.De museale reconstructie van het kantongerecht (in 2011 omgedoopt in 'Blauwe Kamer') van kasteel Radboud, hoewel de oorspronkelijke rechtzaal in het begin van de 20e eeuw was gesitueeerd in de huidige Burchtzaal van het kasteel.
(Foto: Ben Dijkhuis)

In 1990 hebben archeologen (G.J. Alders, R.O.B.) een deel van de funderingen van de Oosterpoort bij het kasteel blootgelegd. Deze poort werd rond 1590 werd gebouwd en in 1857 wegens bouwval gesloopt. Men vond diverse kleuren steen en steenformaten. Oranje en rode kloostermoppen die voor de funderingen werden gebruikt, waarna deze met kleinere gele stenen verder werden opgebouwd. Men vond eveneens de overblijfselen van een gracht die met 16e eeuws materiaal was opgevuld. (Lit. 190)
In de beeldbank van het Westfries archief vindt men enkele foto's, waarop is te zien dat de toenmalige commissaris van de Koningin R.J. de Wit in 1990 een bezoek bracht aan de betreffende locatie. Zie hier en hier.

Zie voor meer foto's van het kasteel en museale functies uit 1999/2000 in het artikel Kasteel Radboud in Medemblik. Een waterburcht


Geraadpleegde bronnen en literatuur: (Lit. 5, J.W. Groesbeek)
(Lit. 6, H. M. van den Berg)
(Lit.32, J. Struik)
(Lit. 39, R. Gruben, J. Kamphuis, A. Viersen)
(Lit. 148, C.N Tuender-Nobel)
(Lit. 149, C.N Tuender-Nobel)
(Lit. 150, R. Stenvert, et al)
(Lit. 157, E. Vink)
(Lit. 190, J. van Leeuwen)

[Naar boven]         [Vorige][Kaart][Volgende][Home]
(Onderstaande link breekt aktieve frames!)
[Huidige pagina]

Breng een bezoek aan Kasteel RadboudMeer over Kasteel Radboud! (situatie 2000)